کد مطلب : 59604 / تاریخ ثبت : 1396/12/26 13:51

متروی کرج، نمود عینی مدیریت فک شده؛

بر مدار تنزیل

پروژه‌ی بی‌سرانجام قطار شهری کرج، نمود عینی مدیریت فک شده و ناکارآمد است که باعث افزایش مشکلات ترافیکی، کژبافتی کالبد شهر، خسارات جبران‌ناپذیر و نجومی مالی و انسانی، مشکلات حقوقی، عدم‌شفافیت سیستم مدیریتی و مدیریتی غیرپاسخ‌ده شده...

این روزها مناسبات قدرت و اقتصاد سیاسی "فک شده" (رهاشده و ناکارآمد) فضا را می‌سازد و شهرساز، آلتی برای قدرت شده است. مدیریت شهری فک‌شده و اقتصاد سیاسی رانتی باعث تولید و بازتولید فضا در چارچوب مدیریت ناکارآمد و غیریکپارچه می‌شود.

به گفته‌ی دیوید هاروی، فضا و سرمایه در رابطه‌ای دیالکتیک می‌باشند، به‌گونه‌ای که فضا به عنوان یک عنصر اساسی جهت بقا و تداوم نظام سرمایه‌داری است و از سویی، انباشت سرمایه منجر به خلق اشکال خاص فضایی می‌شود. از نظر وی، مناسبات میان انباشت سرمایه و سطوح و لایه‌های حکم‌رانی به شکل دلهره‌آوری ناپایدارند و برخی حکومت‌های منطقه‌ای و محلی به اسارت صاحبان سرمایه درمی‌آیند!

اقتصاد سیاسی و سرمایه‌داری لیبرالی خودتنظیم‌گر، متمایل به فک‌شدگی از سازمان اجتماعی و شایسته‌سالاری می‌باشد و فک‌شدگی مدیریت و اقتصادی درنهایت منجر به تولید فضاهای سوداگرانه، رانتی، مردم‌گریز با هدف سودآوری به‌ویژه در فضای شهر می‌شود.

در یک اقتصاد سیاسی "فک شده" و خود تنظیم‌گر در چاچوب اقتصاد رانتی، نهادهای کژکارکرد، مدیریت کژکارکرد می‌پرورانند و این یک دلیل به‌وجود آمدن فضا یا شهر "کژبافت" یا "کژ اندام" می‌گردد. به‌طور متقابل، کژبافتی و بی‌اندامی و کوژقامتی شهر، باعث بازتولید بحران و کاستی‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی می‌شود.

از این‌رو تخریب فضا و کژبافتی ساختار کالبدی به‌علت دوگانگی ساختار مدیریتی، تقدم "بنا فضا" بر"جامعه"، مکان‌گزینی تابع رانت زمین، دیدگاه سرمایه‌داری و رانت‌خواری در پروژه‌های شهری، وجود پروژه‌های نیمه‌تمام با اهداف سودآوری، لابی‌گری بی‌ضابطه، عدم مطالعه‌ی همه جانبه‌ی طرح‌ها و پروژه‌های شهری، مکان‌یابی نادرست پروژه‌های شهری، نظارت و کنترل بی‌ضابطه‌ی طرح‌ها، عدم انتخاب متخصصین و نخبگان مرتبط با برنامه‌های شهری، فشار بورژوازی مستغلات، بزرگی ابعاد تجربه‌ی شهری و توجه به ظواهر، حضور پر قدرت سازه‌های عظیم معماری، نابودی فضاهای انسانی و سرزنده، افزایش ساخت و سازهای بی‌رویه، کالبد بی‌روح و گسسته و نتیجتاً ایجاد فضاهای دوگانه، بی‌هویت، سودآور و تخریبی، همگی بازتاب بازساخت شهری معاصر ایران و نتیجه‌ی مدیریت کژکارکرد، ناکارآمد و بدون کنترل نهادهای مدنی می‌باشد.

در مدیریت رانتی و فک شده، طبقه‌های نوکیسه، احتیاج به بازار مصرف دارند. از این‌رو فضا و پروژه‌های شهری را با هدف سوداگری تولید و بازتولید می‌کنند.

در راستای بررسی تأثیر مدیریت دوگانه و ناکارآمد شهری و جریان سرمایه بر عدم تعادل فضایی و شناخت مکانیزم آن در فضاهاي شهري، شهرهای ایران خصوصاً شهر کرج بعد از پایان جنگ تحمیلی و آغاز گفتمان سازندگی، بیشترین تغییرات فضایی را داشته‌اند.

کرج، تغییرات فضایی زیادي نظیر ناهمگونی فضای شهری، رشد سریع و ناهنجار منطقه، رشد و توسعه‌ی جمعیت و تمایزات فضایی را تجربه کرده است. فضای شهر کرج، کالایی در جهت اهداف اقتصاد رانتی و سوداگرانه شده است. ایجاد مظاهر این اقتصاد رانتی در ساختارهای اقتصادی، کالبدی، زیست‌محیطی، اجتماعی و خصوصاً سیاسی-مدیریتی قابل تحلیل است.

لازم به ذکر است درخصوص بررسی نمود عینی مدیریت فک شده، غیریکپارچه و ناکارآمد با وضعیت نابسامان و بی‌سرانجام پروژه 10ساله قطار شهری کرج روبه‌رو هستیم که باعث افزایش مشکلات ترافیکی، کژبافتی کالبد شهر، خسارات جبران‌ناپذیر و نجومی مالی و انسانی، مشکلات حقوقی، عدم‌شفافیت سیستم مدیریتی و مدیریتی غیرپاسخ‌ده و بدون شفافیت شده است.

آیا کارفرما  مسئول این بی‌کفایتی‌ست؟! آیا پیمانکار مسئول این پروژه‌ی ناقص می‌باشد؟ آیا کمبود منابع مالی و مشکل اعتبارات مالی باعث این مشکل شده است؟ آیا نبود حمایت دولت و ارگان‌های مرکزی باعث تشدید این معضل گشته؟ و هزاران سؤال و فرضیه‌ی دیگر که در ناکجا آباد ذهن متخصصین و کاوشگران مسائل شهری در حال کنکاش است.

می‌بایست خاطرنشان کنم که مدیریت کارآمد همراه با کنترل نهادهای مدنی، یکپارچه، مشارکتی، پاسخ‌ده، شفاف، پایدار، مسئولیت‌پذیر، مردم‌گرا و نه رانت‌گرا، بوم‌محور نه سرمایه‌محور، انسان‌محور نه کالبدمحور و عدالت‌‌محور از زمانی که موضوع پروژه و طرح مشخص می‌شود، دارای دید گسترده و علمی نسبت به تمامی مراحل می‌باشد.

در تمامی مراحل تصویب، مطالعات همه جانبه‌ی اولیه، مکان‌یابی، زمان‌بندی، مطالعات بودجه، مطالعات برنامه‌ریزی و مدیریتی، اجرا، کنترل و نظارت (همراه با نهادهای مدنی) دارای مدیریتی هماهنگ و یکپارچه می‌باشد. در همین جهت اگر در راستای مدینه فاضله و رسیدن به شهری پایدار تلاش کنیم، نتیجتاً افراد نوکیسه و سودمحور را به‌عنوان پیش‌برندگان طرح انتخاب نخواهیم کرد، بلکه افرادی متخصص در امور شهری را مسئول پیگیری پروژه‌ها می‌کنیم و هزاران راهکار دیگر که جای تأمل و بررسی دارد.

در آخر باید متذکر شویم که "ما فضا را می‌سازیم و فضا ما را" و می‌بایست تغییرات کالبدی، اجتماعی و اقتصادی برگرفته از مدیریت شهری و پروژه‌های شهری در جهت ایجاد فضاهای شهری غیررانتی، انسانی، پایدار، دعوت‌کننده، کارآفرین، شهروندمحور، بوم‌مدار و سرزنده همراه شود. در یک کلام کلی، نباید تنها جسم شهر دیده شود بلکه بایستی بتوان روح آن را نیز التیام بخشید!
به امید اینکه پروژه‌های شهری، مشکلات را تنزیل کنند و نه‌اینکه خود به‌عنوان مشکلی جدید در حوزه‌ی مدیریت، پا به عرصه‌ی ظهور بگذارند.

(منتشر شده در ماهنامه سیاسی - اجتماعی رستاک/ شماره هشتم)


فرانک سعیدی فرد، دکترای برنامه ریزی شهری و مدرس دانشگاه
.چاپ مطلب
قطار شهری کرج مدیریت فک شده
تعداد دفعات مشاهده شده : 235
نظر شما
عکس کد
Show another codeکد جدید